हेटौंडा टुडे
हेटौंडा । महिनावारी महिलाको गर्भाशयको भित्री अस्तर रगत र ऊतक योनीबाट निष्कासन हुने प्रक्रिया हो । साधारणतया महिनावारी १२ देखि १५ वर्षको उमेरमा सुरू हुन्छ; कसैमा आठ वर्ष देखि नै महिनावारीको लक्षण देखिने गर्दछ जुन साधरण मानिन्छ । महिनावारीको अन्तर लगभग २८ दिन हुने गर्दछ । महिनावारी महिला ४५ देखि ५५ भित्रमा सकिन्छ । तर आजकाल धरै जसो महिलाहरुमा महिनावारी गडबडि भइरहेको गुनासो गर्दछन। महिनावारी नहुनुको एउटा कारण गर्भावस्था हुन सक्छ तर यसबाहेक अन्य धेरै कारणहरू हुन सक्छन्। प्रजनन उमेरका महिलाहरूमा महिनावारी सामान्यतया २८ दिनमा हुन्छ। यद्यपि, यसको केही दिन अघि वा पछि सुरु हुनु सामान्य कुरा हो। कहिलेकाहीँ महिनावारी नहुनुलाई गम्भीर समस्या मानिँदैन। तर विज्ञहरूले यो समस्या बारम्बार भइरहेको छ भने कुनै अन्य स्वास्थ्य समस्याको संकेत पनि हुनसक्ने बताउछन।
हरेक महिलाको शरीर पूर्णतया फरक तरिकाले काम गर्ने भएकोले कुनै पनि दुई महिला समान हुँदैनन्। महिनावारी नहुनु वा ढिलाइ हुनुका कारणहरु यस प्रकार छन,
१. तनाव
तनावले शरीरमा एड्रेनालिन जस्ता हर्मोनहरू द्रुत गतिमा बढाउँछ। जसले शरीरलाई कुनै पनि सम्भावित खतराबाट जोगाउन सतर्क अवस्थामा राख्छ। यी हर्मोनहरूको दीर्घकालीन प्रभावका कारण महिनावारी चक्र प्रभावित हुन सक्छ। कहिलेकाहीँ महिनावारी हुँदैन वा महिनावारीको समयमा दुखाइ बढी हुन सक्छ।
२. अचानक तौल घट्नु
यदि शरीरमा क्यालोरीको मात्रा धेरै कम भयो भने शरीरमा अण्डाशयबाट अण्डा निकाल्ने प्रक्रिया (ओभ्युलेसन)को लागि आवश्यक हर्मोनको उत्पादन बन्द हुन सक्छ। तौल घट्नुको कारण खानपानको विकारसँग सम्बन्धित छ भने मनोचिकित्सकको मद्दत लिनुपर्छ।
३. बढी तौल वा मोटोपन
बढी तौल हुँदा शरीरमा अतिरिक्त एस्ट्रोजन निस्कन्छ। यो महिलाको प्रजनन प्रणालीलाई नियन्त्रण गर्ने हर्मोनहरू मध्ये एक हो।एस्ट्रोजनको स्तरमा भएको कुनै पनि वृद्धिले महिनावारीको नियमिततालाई असर गर्न सक्छ र केही अवस्थामा महिनावारी पूर्ण रूपमा बन्द पनि हुन सक्छ।
४.गर्भनिरोधक
केही गर्भनिरोधक चक्की, इंजेक्शन, इम्प्लान्ट, र पाठेघरमा घुसाइएका उपकरणहरूले पनि एमेनोरिया निम्त्याउन सक्छ। तपाईंले मौखिक गर्भनिरोधक लिन बन्द गरेपछि पनि शरीरलाई नियमित रूपमा फेरि डिम्ब निस्कन सुरु गर्न केही समय लाग्न सक्छ।
५. पोलिसिस्टिक अंडाशय सिन्ड्रोम
अण्डाशय भित्र (अण्डा बन्ने ठाउँ) अण्डाको विकासको लागि फोलिकल्स भनिने थैली जस्तो संरचनाहरूको ठुलो संख्या हुन्छ। सामान्यतया अण्डाशयमा अण्डाहरू विकास हुन्छन् र ती मध्ये एउटा निषेचनका लागि तयार हुन्छ।
तर पोलिसिस्टिक ओभरी सिन्ड्रोम (पीसीओएस) को अवस्थामा डिम्बाशयमा धेरै फोलिकल्स एकैसाथ बन्छन्। जसले विकसित अण्डा उत्पादन गर्न असमर्थ हुन्छन्। यो अवस्था भएका महिलाहरूमा यी थैलीले प्रायः अण्डा बाहिर निकाल्न असफल हुन्छन्। जसले गर्दा अण्डा निस्कनबाट बच्न सकिन्छ। दस मध्ये एक महिला पीसीओएसबाट प्रभावित रहेको बेलायतमा एनएचएसले अनुमान गरेको छ। महिनावारी नहुने लगभग ३३ प्रतिशत घटनाहरूमा यही कारणले हुन्छ।
अन्य समस्या र औषधिहरू
महिनावारी नहुनु मधुमेह वा हाइपरथाइराइडिज्म वा हाइपोथाइराइडिज्म जस्ता हार्मोनल विकारहरूको कारणले पनि हुन सक्छ।
मेयो क्लिनिकका अनुसार केही औषधिहरूले पनि एमेनोरिया निम्त्याउन सक्छ। जस्तै एन्टिसाइकोटिक्स, केमोथेरापी, एन्टीडिप्रेसेन्ट र उच्च रक्तचाप र एलर्जीको उपचार गर्न दिइने औषधिहरू हुन्।
